Özet
1935 yılı Mayıs ayında Anadolu gazetesinin 15 Mayıs tarihli sayısında yer alan haberler, Türkiye'nin ekonomik ve siyasi programlarını eleştirdi. Program, devletin teşkilatını güçlendirmek, sosyalist hareketleri desteklemek ve demokrasiyi güçlendirmek gibi amaçlarla拟定了. Ancak, bazı eleştirmenler, programın ekonomik ve siyasi açıdan zorlu olduğunu ve halkın bu programı desteklemeye zorlandığını belirtti.
Diğer Gazeteler
Tam metin içeriği
“vardır. Tatbiker Herledikçe
toprak “ürüneüeü ile beraber
her küçük san'at sahibi esnaf,
balıkçı her çalışma kolu. kem
dlelne cormal çariler çinde
kredi Bulabileğrkilr. © Ema
bankı
program dokunmuştar. Meveud
dar sermayenin dar bir emın.
kada “akar ve ret getirici
bi tahilei yerime geniş
mintakada yarddaşı yuva te
mahni © gözetlyoruz. Büyük
akar, depolar, apartmanlar
biblerine © kredi vermiyerek,
yürddaşı “ yuralamak üstün Iş
sayılacaktır. (Atkı
Arkad pr
esasen “özünü söyledim. Parti
hükümetinin kendisine överli
14 edindiği Türk köylüsünü
toprak ik çime de yeni
programda yer veriyor. Bunun
için hususi betlmlâk kanunları
yapılmasını gözönünde tatuyo
roz. Tabidir ki teşkil
tiye kanamu İçabederse diğer
kanunlar buna göre düzektiler
cektir! Şimdiye kadar aötedik.
lerimi birbirine ekleyip parıl
masının bit cepheslnl gösteren
İşlere toptan. bakınca ulusu
vafımız. mükemmeliyeti, yava
bağı ile toprak bağı ile allel
hüviyetlaiz birden görünür.
“Türkiye'de yurddaş yava sabiti
olacak, ev sahibi olacak, Türk
vatandaşı toprağında sahip ola
cak ve çiftçi topraklanscaktır.
Alkış)
Nihayet bütün bunlerm ye. |
de Türk las top
dağıtıcı fikir
lerden telkinlerden korunmuş.
olacaktır. (Alkışlar)
Arkadaşlar, yeni program her
seyde plân ve program letiyor.
Biliriz ki bizim bir demir.
yolu programınız vardır. Zaman
zaman bizim parilmize hükü
metlmlze ve çalışmalarımıza ha
HE görüşlü barı insanlar tara
fından isoatlar yapıldı, Bondan
dört yıl evvel yazılı programı.
miz yoktan
Apa prensiplerimiz kısnca orsda
yalı hdi, Biz heryeyde önce
yan sonra iç değil önce işi
#onra yazıyı tercih ettik, Demli.
yollanma başladık, devlet boou
kendi varlığına esme edindi
O zaman şlmdikln yarısından
87 olan devlet büdeeelnin üçin
birini bu İşlere veriyorduk. Bonu
yaptığımız zaman bn İş program.
ız yapılıyor diyenleri biz dim
İdi, Sensyi kalkınmamız için
akıt İriş, önce bu. iy için ya
pılmş olan ayni gikâyetler ku:
İs 1. Devlet ekonomi.
#inde plân yok, dediler,
Arkadaşlar;
Plân gerçi yazılı, ollli bicili
birşeydir amına büyük plân bü
tün bu ana Fikirleri idare eden.
lerin ruhundaki, kufamndaki
büyük enerjinin, böyük ante.
yıpın tekdsüf etmiş heyeti mec
mnasının balldr. ÇAlköşler )
Yazılı pllnları beşeriyet çok
görmüştür. Böyük ana pido ya
nda ve çiride değildir. Yeni
Türkiye'nin kurulaşn ve doğuşu
fikir olarak büyük dimağa dü.
güp. orada yeni doğan bir yıl
diz gibi HE parladığı günden
beri Türkiye'de ae oldu, me
oluyor, bepsl bü
Nizamname vardı
yük eserin ene plânına büyük
bie anlayışla ve heyrcan ateşi
içinde letikemet | veriştndedir.
O plân bütün bunların «
plân
(Alkışlar,
vi)
Hulüsa .bu programda bu
plân ilat yazı tarafndan da
daba geniş bir bale geliyoruz
m girdik şekline de |
Ekonomi gibi Bayındırlık, Kl
tör işlerimiz, teşkilütimz, halk
ürun,
mir de piünlaşıcıkır. Bütün
b işler görülebilen çizgiler be
inde hükümetin hepimizin
müyterek koralyışımızın. ko.
iaplaşımanı ça vüzallu. bale
getirilecek.
Ba plünm içinde ekonomi
alanında bunun teşebbüs, umu.
ni teşebbüe hep ana çiz'nin
içinde yer alacaktır
Türkiye paliik bakımda ol
duğu gibi ekonomik bakımdan
de bir Iş bütünlüğü arsedecek
rl gelecektir. Yeni program
bn birliği ve bu mamayı b
ten tesbit
Arkadaşlar, devlerin tşk
dramanın yanında lane
teşkilrlanma bir ana kirli.
Devlet teşkili büyük bir var
ik se kuvvettir. Biztem nl
un göte egemenlik kayna
ından kuvvetini ıldığımız ve
banun da ede bir sözden ba
vet olmadığına inandığımız
los derler teşkilât yanın
da onunla beraber onun İçinde
ona kuvvet olucak sorete kıy
metlendirmek içim bu. topla.
mn ve bu. birleşmeye iiyeç
vardır.
Şimdi barada Türk genç
gin yüvaş yavay lrliyecek
teşkili gözönüne “alıyoruz
Ve bunu programda yer veri
yoruz. Gençlik için okunacak
madilelerde göreceksiniz ki yük
sek bir gençlikten yardan ie
tediği yüksek vazifeleri prog:
romda bunların tekilâme do
kanan kısımlarda sayıyoruz.
Kis mekteb terbiyesinden
başka bal oğunlarıı geniş
bir halk terbiyesine kavaştar
mak için. göğüüm kabararak
aöylüyoram, Atatrk'ün bu
yüce kürüden öğücü bir dile
bahsstiklri hahkevlerini balk
terbiyerlne ese olacak bir çe
kilde genleteceğir. — Ayrıcn
gençliğim terbiye edilib. ye
üriimesine önem vereceğiz
Arkadaşlar, gençlik terbiye
sne dokunurken halkı ve genç
liği kafrimı kollanmadam yat
dediğiniz. zaman yatar, kalk
dediğimiz saman kalkar. sürü:
teşmlş bir yığın. haline getir
mek atemiyorüz. Öte taraftan
programımızda dipli sıkı bir
yor almıştır. Her zorlu şim
başarlmanında muvaffakiyet
temin eden gey, dhiplimdir
Türkiye'nin imdiye. kadar
yendiği ve bundan sonra da
yenme lânım gelen işleri ka
güniemek doğru değildir. On
lerin böyük vasıflarin. İleri
günlere © buzrlamacak bicer
oveodiyet olduklarını batır
dan çıkarmapız. Onların top
sma, birleşme ve çalışmaların.
da disiplinin çok büyük yer ve
rolü olduğunu önemle gözünün.
ds balündarmaıyız. Fakat bu
inn © yanımda Biçbir. kimseyi
all geirmeden mefiimi geri
tarak gunu da öyleki le
yoran:
Bizim mükamdimız Türk
gençti, © zekam kullan.
adan İnt eder hale getirmek
bizim makindumız. dışındadır.
(Altar)
in Türk gençliği! dpi
tokat mnnevi varlığımı yökel
terek yuları en İyi fcablare
göre beslemeliyiz. Herbmagi
bir güçlü darbe karpumda ke
fas kullanmasını. bilecek
teşebbür alma, karar verme
ve zollakların üstüne varma
gibi yüksek. Tnnlarn onlar
or vüsfeler için yetişlcceğiz.
Türk işçlelni ve ermafını da
bildirgimiz. klasik çi
tepkilrlanmasnıdan başka üstün
ve wlunel fikirlerle olacaktir.
Bir onları devrlnl yaşamış ba
kümleri geçmiş ve Hhulyarlamız
olun sosyalist eereyanların ver
dlği yard içinde yarddaşa karşı
mücadele yollarile değil kendi
ulasal anlayış ve. zihimiyetleri:
izle kuruma bağlıyacığız.
Bir partiler inaniyoruz kl
nil sermayelerin en büyüğü,
en değerilei eillt zekâdır. Ve
© beslenmiştir. (Bravo setleri)
Bill zekâyı söndürüp öldü
#öcek ve inanmadan, bilmeden
beraberliğe yürüyecek bir var
lık gibi görünen bir varlığa gü
nün birinde zorlu hâdiselerin
iddeti tokmağı vurduğu zaman
dıştan kavvenl milli varlık gibi
görünen © topluluk onun pren-
slblerlni hazmetmediği, kafasını
ona İnandıramızdığı kalbini ona
vermemiş olduğu için zorlu va
siyetler karşısında derhal dağık
maa mahküm olur. (Alkışlar)
Türk ieçileri bir kavga bir
ayrılık unauru olmıyacaklar,
Onlar ulusal Türk. devlelata
bekasına, varlığına içten insna:
rak yardımcı bir destek olacnk-
lardır. Programda külür işlade
prensipli ve programlı. çalışma
husost be madde İle tesbit edil.
miştir. Yeni üntveretelerin açık
önem verilen bir moküa
olarak kaydedilmiş, dil, tarih
ve güzel san'at işleri kavvetle
kaydedilmiştir. İlk tahsil için
yeni bir formül teklif edil
miştir,
Arkadaşlar,
Biliyorsunuz ki bu müşterek
bir dert. Ba, Ula Atatürk
ten bizlere kadar balk yığınla
sena kadar her Türk'ün birgün
önce kurtarılmasını dstediğimiz
böyük meselelerden biridir.
Dün, gündoğuncıya kadar çalı
çan kurultay dilencümeni de
buna uzun zamanını. hasret
eviştir. İki milyona yakın ço
cuk okumak ihtiyacındadır.
Bunun ancak dörtte birini
okutacak, çare ve. vantamız
bulunuyor. Şimdiki vasıtaları
ve bunları tabii yolları ile be
defe giviğlmiz takdirde sormal
yoldan bu işin tam görülmesi
İçin uzan yıllara ihtiyaç . var
dir ki buna hiçbir. yurddaşın
tahammülü olmadığı görülüyor.
Bunun için parıl umumi rele
lik divanı belki sizlerin de bu
labileceğiniz pratik bir. çare
olabilir dasüncesile Türk ço:
cuklarımı az. zamanda mümkün
olduğu kadar gök okut.
mak için bir formül teklif et.
imiş bulunuyor. Köy çocuklar
rini kusu zamanda okutacak bu
pen başka normal Hlk tabell
beş sene olacaktır. maddesi
okunduğu zaman bunun üze
sinde © darulacaktır. Bundan
elimdi zun uzadıya bahsetmek
lozumsazdar. O yakit lâzım
öloren fikirlerimi #rkadaşlarıma
bildirmeyi vazife bilir
Arkadaşlar;
Bütün bunlar düşünülür ve
konuşulurken hattâ glmdiden
elmdilen akielerinl görüyorum.
Ya demokrasi ne oldu diyenler
var. Pekâlâ devleiçilik varı
kabal olunacak: ulusal bik
dtpiin ve salre, fakat demek
rasi diye birşey de vardı, Bu
nereye gidiyor? diyenler. var,
Bu mukadler süallere buradan
İğeevab vermezsem sözlerimin
eksik. kalıcağını telimin ediyo
Kom. Bunden dolayı kısaca izl
için sizleri biraz daba rahata
edeceğim.
demokrasinin ki:
saca t dan balk
için bir balkan gelen seçlm
ile iş başına geçenlerin çalış
nı halk için olmalıdır. Yâ
ni bir adam, kendiliğinden ben
gayum, böyük diye Iş başında
bolanmıyacaktır. Onu ula
lk ulus vazifelik kalmalıdır
O da çalışırken kendisi için
depli, kendi ihtirası için değil
halk yığınmın umumi menfeat
hedef ini gütmelidir. Demokra
inin öz tarifi budur,
Bu tarifi böylece aldıktan
sonra şekilleri, neulleri, yolları
tatbik edileceği yordum ve
oluşun karekterine ve teblatına,
kimine göre çeşldlerini bu
ösuller saman zaman, yer yer,
çeşld geşid kallamılmış, bıra
kalmış, değişmiştir. Bizim siya
sal yaşamamızda idarenin halk
tarafından ve halk Için ulusunu
tebarüz etilrecek © noktaları
söyle aralıyabilirle:
Bir defa bizde devlet varlı:
gında kuvvet birdir. Yanl te:
hidi kavva dediğimiz sna pren:
#lbi hüküm sürer. O da ulastar.
Herşey ulustadır. Ulus kendi
bir karulay, seçer, Bu
kurultay de içinden bir Cümar
im seçer. İktidar mevkiine
teçtiği hükümeti kurultaya ar
zeder, Hükümet ulusun ku
sında kendi çalışanı ku:
rultayın huzuruna çıkarak ken.
dlahnl beğenilmeğe arzeder. Be
genilmezse bırakır gider, bir
s1 gelir. Bu çekil cari bir
iş değildir. Bu hakikat olarak
böyledir. Türkiye B. M. Mecll
inde daha sesi kolağımızda çın.
yen hâdiceler olmuştur. Kamu-
tay kendi hükümetini kendi.
pin kabul ettiği hükümetin
özuvlarını murakabeden hangi
an farlğ olmuştur. Kamutay
kendi hükümetini kendisinin
kabul etiği Millet Meclisi ve:
killeri fekat etmiştir. Ve divanı
Aliye göndermiştir. Bunu yap
küdreti bugünkü kurultay.
kında karakterinde ve heyeti
umamiyenin mehabetinde heran
kendlslal gösteren bir. vazife
olarak mevendior, (Alkışlar)
Türkiye BM.M. hersene
belli günde davetsiz. İş başına
gelir. Ancak kendi. kararile
yenilenir. Türkiyede sade ku
altay değil, beriş seçim iledir.
Hususi cemiyetlerden bahset:
miyeceğim. Fakat köylerde,
Mllâyetlerde, husus idarelerde
ve belediyelerde . seçimle Aş
başina gelirler. Bulundukları
idareyi kendileri tanzim eder.
ler, Bunlar devletin resmi te
gekküllerdir. Partl hayatımızda
gösterecek olan ve parti çalış
mamızm mühim bir. parçası
dilekler » balına geçmeliyim.
Her yıl yardumuzun dört kö.
köşesinde binlerce parti. kom
greleri toplanır. Bütün ihtiyaçlar.
elenir. Alınan kararlar vazife
başındaki resmi makamlar. ka
nda kovalanır. İsteklerin müm.
kün olanları yapılır. Veyahut
yapılmamasının sebebi söylenir.
Arkadaşlar
Bu ulasan aravız bie sur
devlet çalışanına iştiraki de
mektlr. Yalmız bir şekli olarak
değil, ben göğsümü gererek bu
partinin genel kâtibi olmak
onürü Ne söylerim ki, düvya
nın hiçbir yerinde, hiçbir elyasal
rl böyle bir çolışima yapma:
mıştır.
Bizim bu eesnretimiz birbiri
imlte Anandığımızdandır. Olgun.
tuğumuzdandır. — Tuttoğumuz
Fakat nihayet partinin bakü.
ette, era makamlrında
beklediği şey. mümkün olanın
yapılmasını yapılmıyorsa.
bakikaten yapmak fmkâmı ve
takatı olmadığının Izabıdır. Ya:
pılması mümkün olan herşeyin
mutlaka yapılacığına İnanıyo
Koz. Bu makanlama hergün
daha iyi işliyen bir hal alıyor.
Kurultayda bakanların. parti
ile birlik çalışması ve dileklere
serilen ehemmiyeti. görüyorsu.
nuz, Bundan demokratik man.
zaralar bulub göstermek kolay
değildir. Dahrn herhangi bir
devlet bilhassa. bizlm gibi çok
yeni inkılâb. yapmış olan bir
devlet herhangi bir genel se-
vinç gününde yardan her ka
sabu ve şehrinde yüzlerce halk
kürsüsü karubtn canı Hstiyen
buraya © gelsin düşüncelerini
söylesin demeğe cesaret eder.
(alkışlar)
Evet yüzlerce balk küreüsü
adından Halk Fırkasımın kürsü.
eri anlaşılmasın. Tabii «iz böyle
anlamıyacakeınız. Böyle anla
gılması ibtlmali için. söylüyorum.
Bu küraülerde bii
leree nutuk ve konfer
onul tezahüre göne ulusunu.
zün fikirlerimizi “anlamada ve
bunlara İnanmada uygunlaşıma:
gösterir.
Arkada
Bütün bunlar hakikaten de:
rinden demokrasi tezahürleridir.
Burada birşeye daha dokuna
cağım, yenl programa göre de
Türkiye'de intihab iki dereceli
olacaktır. Biz saylay seçimini
bir dereceli yapmak yolundaki
gali emelliiz! bundan evelki
programda kaydetmiştik. Yeni
programda yardan genel şart
larına göre Iki dereceli iotihab
etemine devam edeceğimizi
söylüyoruz, günün haline göre
seçlel saylav namzedinin şahsı
hakkında hiçbir. fikir elde
edinmiş değildir. Bir yarddaşı
hiç tanımadığı, bilmediği, ufak:
ton gelmiş bir ses üzerine bir
isim üzerine evet hayır demeğe,
sevkediş mi dabu demek
kadir, yoken şahan tanıdığı
ikinci kademede İnsanlar se:
lb de onlara, biz size güveni
yoruz, reylmizl veriyoruz, Siz.
de adımıza olarak güvendikle
rlnlze verla, onlar Kamutaya
ml daha İyidir?
nuna reyini verir, elbette de.
mokrasinin en İleri tatbiki bu:
dar, Meselâ Fr
yapmıyor? Bibetie. İsviçre!
artlarına uyan bu usulün Fra
sa'da tatbik imkânı bulunmu:
yor, Biz de kendi şartlarımız
göre bugün ondan bir fazla
derece ile seçimi yapmak vazi
yetlnde bulunuyoruz.
Demokrest; bir mat, bir âyet
değildir. Bir espro ve bir mâ
idir. Yapılan işler, akıl deni.
len bir süzgeçten geçirildikten
sonra, muhid denilen bir icaba
oydarulduktan | sonra © tatbik
edilirse fayda verir, kök tolar,
Zıgena dağının üzerine porta:
kal ağacı dikilmez. Biz filân
millet veyabad. filân yerde
böyle yapamş ar, biz de ayolal
tatbik edelim diyenlerden de.
ille. Biz memleketimize Uy.
on olen las İşine elvereni
tatbik ederiz. Vo ulus işlerinde
taklit ve dış görüşle genedirme
yerine hayata uygun yolları
doğru buluruz (Alkışlar)
Şimdi yeni mizamnamede ge
çen bazı ufak tefek yeni geye
lerden bahsediyorum. Program.
dk. Pal hen
denen çemen
Duştan merke, yl
le maraba
lere de tatbik edeceği
hesab işi çok önemlidir”
söylemekte ve gre
ZTardir. Herşeyi Ayi 4dare'
Fani rak
Fakat hesabınızda bi,
bozukluk. var her 05
görü
Besablar
çok yerindedir.
ba yer alar
Arkadaşlar
Dilekler me
da tebarüz. etil fi
geçen dört yıl berbei g
parla kendi bakü ye
emar işinde yapam
Peek
lecek bir dille söyle” yet
bie ahenk ve kaynaşi ye
geçmiştir. Bunu ye ,
yilâyetlerdeki sr
dindirmek öneml
onan a sym
koyduk, Sabi Piyer
olan gazetelerin dikkat »
larını çekecek sal,
etik, Burada cemi arm
dileri de BENİ
Günlük çalışmala ok
ehemmiyetli. nokt öğ
elik” Paye Bİ,
akü enleri! ve Te
tililerin bağlantıların! d
i in
dendlirdik. Parıl Pİ ge
meşguliyetlerini yeni
z
si
Hünle arkadaşların
bunlarla her ge
sonra o geçen yı»
ile öndeki yl için
gölü, daha tecrabelk öNİ*,yyf
vet olmayı gözüNÜNİİ
partimiz. upka BE şe
hükümetimiz. ve
ai
özerinde
sonra vücude get
önümüzdeki döre Yıl
çok değere çıkarak”
sal bir kuvvet vardır
görülmez ele, tato
boyu ölçülmez birşeydi”
taratın medeni 79
tutunan koruyan #l
maddi ve memesi be”
lere denek, olr
talan bu kuvvete “yi
sal birlik kuyveldi
kavveti ber gön
besliyeceğiz. (Varol
ye